Tính
cạnh tranh được đo lường bởi giá trị thặng dư của sản phẩm. Nói một
cách khác, mức độ cạnh tranh là mức độ lợi nhuận của doanh nghiệp. Khả
năng cạnh tranh là khả năng làm giàu được trong kinh tế thị trường.
Một gánh bún riêu hay một quán cà phê vỉa hè có khách và làm ăn có lãi
là có tính cạnh tranh cao hơn một nhà hàng cao cấp ít khách làm ăn không
có lãi. Một thương hiệu có uy tín có thể bán sản phẩm giá cao hơn sản
phẩm cùng loại của một hãng khác chưa có uy tín bằng. Như vậy tính cạnh
tranh, hay nói một cách khác là khả năng sinh lợi trong kinh doanh,
không nhất thiết phải tùy thuộc vào mặt hàng nào, công nghệ nào hay số
vốn mà thực tế là trên độ tin cậy của người tiêu thụ mặt hàng hoặc dịch
vụ đó.
Để ý thức được giá trị tuyệt đối của chữ tín trong kinh doanh,
doanh nhân cần có tư duy dịch vụ. Nghĩa là phải luôn đặt mình vào vị
trí của người tiêu thụ và tự đánh giá sản phẩm của mình một cách khách
quan rên mặt giá trị tiện và lợi.
Nhiều
mặt hàng của chúng ta còn thiếu tính cạnh tranh vì mẫu mã không bắt
mắt, không tiện sử dụng, từ đó không tạo được lòng tin về nội dung (chất
lượng) của mặt hàng đó. Người tiêu dùng nhiều lúc phải loay hoay không
biết làm sao để mở một hộp dầu cù là, một gói bánh, một chai nước mắm
hay ngay cả một bao khăn lạnh chúng ta dùng hàng ngày. Một gói bánh đậu
phụng sản xuất tại Việt Nam với mẫu mã chuẩn bán được giá gấp đôi ở siêu
thị Mỹ so với cùng bánh đậu phụng dó với mẫu mã sơ sài bán trong một
siêu thị Việt Nam cũng tại Mỹ. Muốn làm tốt hơn cái bánh đậu phụng để
bán được giá cao hơn là chuyện đơn giản và không tốn kém bao nhiêu.
Để
có tính cạnh tranh cao, người tiêu thụ phải được thuyết phục để tin
rằng người sản xuất luôn luôn chu đáo nghĩ đến nhu cầu của họ và đã thỏa
mãn nhu cầu của họ xứng đáng với cái giá họ đã trả.
Để
xây dựng được khả năng làm được cái gì mình đã hứa, doanh nhân cần chủ
động những điều kiện nội tại và biết khai thác triệt để được những điều
kiện đó. Doanh nghiệp chỉ cần làm hay trong khả năng sẵn có và có thể có
của mình để chủ động được giá thành và giảm rủi ro sản xuất. Đó là tận
dụng lợi thế tương đối của mình. Nhiều doanh nghiệp biết tận dụng phế
liệu sẵn có để kinh doanh sản xuất có lãi. Rất nhiều doanh nhân Hồng
Kông trong những năm 1950 và 1960 là những người ít học, ít vốn nhưng họ
đã biết tận dụng cái gì họ có để sản xuất những cái đơn giản nhất mà
người khác cần. Họ sản xuất tóc giả cho phụ nữ và đã xuất khẩu gần một
tỉ USD tóc giả một năm cho toàn thế giới. Đến khi tóc giả không còn là
sản phẩm thời trang nữa thì họ chuyển qua sản xuất hoa giả và đồ chơi
trẻ em. Hồng Kông
làm giàu từ đó và tập trung vào phát triển dịch vụ thương mại, xuất
nhập khẩu và ngan hàng, nơi mà họ có lợi thế tương đối nhờ vào mạng lưới
Hoa Kiều khắp thế giới. Họ không nhờ vào công nghệ cao hay sản xuất
những hàng phức tạp đòi hỏi vốn đầu tư, kỹ thuật cao, nhưng họ lại có
được uy tín sản xuất hàng nào ra hàng đó. Vậy là có ưu thế về cạnh
tranh.
Tương tự như kinh tế doanh nghiệp, tính
cạnh tranh của một nền kinh tế quốc gia không tùy thuộc vào số khoa học
gia hay lượng đầu tư vào ngành nghề công nghệ cao, mà tùy thuộc vào việc
cung cấp được cái gì người khác cần trong khả năng của mình có thể chủ
động được. Thụy Sĩ là một trong những nước có thu nhập đầu người cao
nhất thế giới chỉ nhờ vào khả năng kinh doanh chữ tín của họ trong dịch
vụ ngân hàng. Ai bỏ tiền vào ngân hàng Thụy Sĩ
cũng tin rằng tiền của mình sẽ không mất và được bảo mật tuyệt đối nên
họ chấp nhận mức lãi suất thấp nhất thế giới, tạo cho Thụy Sĩ một thế
cạnh tranh tuyệt đối trong ngành này.
Tài
nguyên thiên nhiên cũng không phải là một điều kiện cần. Trong số "top
ten" những nước có chỉ số cạnh tranh cao nhất, ngoài Mỹ và Úc, còn lại
là những nước nhỏ ở Bắc Âu và Đài Loan, Singapore, những quốc gia và
lãnh thổ không nhiều tài nguyên thiên nhiên. Những nơi này ngoài điều
kiện có được một môi trường kinh doanh thông thoáng không gây trở ngại
cho doanh nghiệp, còn chia sẻ một đặc điểm là tính chu đáo trong văn hóa
kinh doanh của họ. Trong kinh doanh tính chu đáo và trung thực tạo được
sự tin cẩn. Và đó là một lợi thế cạnh tranh được khẳng định.
